فناوري اطلاعات در آموزش وپرورش

فناوري اطلاعات در ايران، چالش ها و مشكلات

fannavari — Tue, 18 Aug 2009 06:02:55 GMT

مقدمه:

باگسترش کاربرد فناوري اطلاعات در کشور و تدوين طرحهايي جهت توسعه اين کاربريها نظير طرح تکفا ( توسعه كاربردي فناوري اطلاعات) و تعريف انبوهي از پروژه هاي نرم افزاري و سخت افزاري در بخشهاي مختلف دولتي و خصوصي، امروزه شاهد به ثمر نشستن بخشي از اين پروژه ها در کشور هستيم.

اما اين که انجام اين پروژ ها تا چه حد به گسترش کاربرد فناوري اطلاعات در کشور کمک نموده است، نيازمند بررسي و ارزيابي جامع هر يک از پروژه ها بر اساس اهداف از پيش تعيين شده مي باشد تا بتوان با توجه به مشکلات و کاستيهاي موجود در اين زمينه، در تعيين اهداف و برنامه ريزي هاي آينده نگرش واقع بينانه و بهتري ايجاد نمود. در این مقاله سعي شده است تا به برخي از چالشها و مشکلاتي که در عرض اين چند سال گريبانگير فناوري اطلاعات در کشور بوده، اشاره شود:

1- وجود نهادهاي موازي در تصميم گيري، برنامه ريزي و مديريت IT در کشور

در کشور ما در حال حاضر نهادهاي مختلفي نظير شوراي عالي فناوري اطلاعات، معاونت فناوري اطلاعات وزارت ICT، شوراي عالي اطلاع رساني، شوراي عالي انفورماتيک، نظام صنفي رايانه اي و... در زمينه برنامه ريزي ومديريت IT فعاليت مي نمايند که هر يک به نوبه خود تلاشها و خدمات ارزنده اي در طول اين چند سال انجام داده اند که در اين مجال فرصت اشاره به آنها وجود ندارد.

اما در يک ديد کلي با توجه به تصميمات گرفته شده جهت حذف نهادهاي موازي باز شاهد بروز مواردي هستيم که بيانگر اين است که چالشهاي موجود در اين زمينه هنوز به قوت خود باقي است. به عنوان مثال بر اساس قانون، شوراي عالي فناوري اطلاعات، مسئوليت هدايت و ساماندهي فناوري اطلاعات در كشور را بر عهده دارد ولي از سوي ديگر مي بينيم كه شوراي عالي اطلاع‌رساني به راه خود ادامه داده و شروع به تدوين مرحله دوم طرح تكفا(تکفا2) نموده و حتي در اين راستا با يک شرکت خارجي قراردادي را به امضا رسانيده است که مصداق بارز موازي کاري در مديريت IT کشور مي باشد.

اما چيزي که مسلم است، با توجه به اينکه گسترش کاربرد فناوري اطلاعات نيازمند ديد کلان، برنامه ريزي واحد، قانون گذاري و بستر سازي مناسب از يک طرف و نيازسنجي، امکان سنجي و نظارت دقيق هر يک از سازمانها و شرکتهاي دولتي و خصوصي به عنوان کارفرما از طرف ديگر مي باشد، وجود يک نهاد متمرکز که تمام امکانات مادي و معنوي جهت بستر سازي، قانون گذاري و برنامه ريزي را دارا باشد، از اهميت بالايي برخوردار است. با وجود اين نهاد، فعاليت ساير نهادها در اين زمينه در صورت موازي کاري و مشابهت جز هدر دادن منابع مادي و انساني کشور ثمري در پی نخواهد داشت. البته اين بدين معنا نمي باشد که افراد متخصص و دلسوز در ساير نهادهاي ديگر کنار گذاشته شوند، بلکه هدف اين است که با تمرکز اين نيروها در يک نهاد مشترک امکان مديريت و برنامه ريزي بهتري جهت توسعه فناوري اطلاعات در کشور بوجود آيد.

2- رعايت نکردن استاندارهاي تعريف شده در تعريف و نيازسنجي پروژه، استانداردهاي فني و استانداردهاي پشتيباني، نگهداري و توسعه پروژه ها

در چند سال گذشته با برنامه ريزي هاي صورت گرفته، اکثر نهادهاي دولتي و خصوصي اقدام به تعريف پروژه هاي نرم افزاري مختلف براي خود نموده اند. فارغ از اين که نيازسنجي اين پروژه ها تا چه حد دقيق بوده و با چه اهدافي صورت گرفته است، در برخي از موارد به دليل عدم رعايت استانداردهاي موجود، شاهد بروز مشکلاتي ميان کارفرمايان و مجريان، و يا نقصها و اشکالات گسترده در پروژه ها بوده ايم.نقصها و مشکلات موجود در پروژه ها در بيشتر موارد باعث نوعي سردرگمي و نيز اخلال در روند کاري و يا اطلاع رساني سازمانها شده، به گونه اي که هم باعث بدبيني در توانايي فناوري اطلاعات در انجام امور و هم باعث صرف هزينه هاي ديگر جهت رفع این مشکلات شده است. اين حقير جهت حل اين گونه مشکلات موارد زير را پيشنهاد مي نمايم:

1-2- يکي از چارچوبها و فرآيندهاي موجود در انجام پروژه ها، فرآيند RUP) Rational Unified Process) مي باشد.در اين فرآيند 4 فاز زماني وجود دارد که عبارتند از: فاز شناخت مسئله(Inception)، فاز ارائه راه حل(Elaboration)، فاز پياده سازي(Construction) و فاز انتقال(Transition). دو فاز اول را فاز مهندسي و دو فاز بعدي را فاز توليد مي نامند. در دنيا هم اکنون به دليل اهميت نيازسنجي و تحليل و طراحي پروژه ها، دو نوع قرارداد جهت انجام پروژه ها منعقد مي گردد. يکي براي فاز مهندسي و ديگربراي فاز توليد. سازمانها معمولا با شرکتهايي که نقش مشاور را ايفا مي کنند قرارداد فاز مهندسي مي بندند و اين شرکتها با مدل کردن رفتار و نيازمنديهاي سازمان، جزييات کامل پروژه را تحليل و طراحي مي نمايند.اين کار سبب خواهد شد تا پروژه دقيقا در راستاي اهداف و نيازمنديهاي سازمان طراحي و پياده سازي گردد و از صرف هزينه هاي اضافي جهت بازنگري و پياده سازي مجدد جلوگيري به عمل آيد. همچنين در صورتي که حتي کار به مرحله پياده سازي هم نرسد، خروجي فعاليتهاي انجام گرفته در قالب مستندات دقيق ذخيره مي گردد تا در زمان مقرر پروژه بر اساس اين مستندات پياده سازي گردد. هم اکنون تحليگران سيستم در کشوري نظير آمريکا بيشترين افراد را از حيث شغلي دارا مي باشند.

مشکل اساسي ديگري که با انجام اين کار برطرف مي شود، اين است که در حال حاضر قرادادهايي که جهت انجام پروژه هاي نرم افزاري منعقد مي شود، معمولا در راستاي طرح پيشنهادي شرکتها(Proposal) مي باشد.در اين طرحها معمولا شرکتها به دليل اينکه تحليل دقيق نيازمنديهاي پروژه هم زمانبر است و هم هزينه بر، انجام اين کار را در فاز تحليل و طراحي در نظر مي گيرند و طرح پيشنهادي آنها شامل جزييات کلي پروژه است و تخمين هزينه و زمان قرارداد نيز بر همين مبنا انجام مي گيرد، ولي در حين قرارداد با جزييات بيشتر و يا نيازهاي جديدتري مواجه مي شوند که چون اين نيازها در متن قرارداد در نظر گرفته نشده است، باعث بوجود آمدن مشکلاتي براي شرکتهاي مجري و نیزکارفرمايان خواهد شد.

2-2- برون سپاري پياده سازي، مشاوره و نظارت بر حسن انجام کار، يعني استفاده هم زمان از دو مجموعه، يکي به عنوان مجري و ديگري به عنوان مشاور و ناظر.اين مطلب از اين جهت اهميت دارد که بعضي از سازمانها تشکيل گروه و يا واحدي به عنوان نرم افزار مي نمايند که وظيفه اين گروه مشاوره، نظارت و يا پياده سازي پروژه هاي نرم افزاري است. تجربه ثابت نموده است برون سپاري کارها به خصوص انجام پروژه هاي نرم افزاري باعث مي شود :

الف- هزينه هاي سازمان به دليل عدم استفاده از نيروهايي که تامين هزينه و تعريف کار براي آنان جزء دغدغه هاي يک سازمان مي باشد، کاهش يابد.

ب- سطح مشاوره، نظارت و پياده سازي پروژه ها به دليل استفاده از افرادي که تسلط و آشنايي کامل با مباحث مربوطه دارند افزايش يابد.

ج- پروژه وابسته به فرد يا افرادي که ممکن است بنا به دلايل مختلف روزي از سازمان بروند، نباشد.

3-2- بعضي از شرکتها معمولا به جهت کاهش هزينه و يا روابط پشت پرده اقدام به واگذاري انجام کار به يک شخصيت حقيقي و نه حقوقی مي نمايند که اين امر باعث بروز مشکلات عديده ای خواهد شد که جداً بايد از آن پرهيز گردد. به عنوان مثال در زمان اجراي پروژه و يا زمان پشتيباني بنا به دلايل مختلف ممکن است فرد به دليل گرفتاري و يا مشغله زياد نتواند به تعهدات خود عمل نمايد و باعث بروز اخلال در روند کاری یک مجموعه گردد. اين مشکل در شرکتها به دليل ماهيت آن که از اعضاي مختلف تشکيل گرديده، بوجود نخواهد آمد.

4-2- توجه به مستند سازي تمام مراحل انجام کار. هم اکنون در دنيا 30 درصد از هزينه پروژه بابت مستند سازي در نظر گرفته مي شود که در کشور ما کارفرمايان به دليل کاهش دادن هزينه ها معمولا به اين امر مهم توجهي نمي کنند و تغییر و توسعه پروژه ها را با مشکل مواجه می سازند.

3- کمبود نيروي انساني متخصص در انجام پروژه هاي نرم افزاري

منابع انساني مهمترين رکن توسعه و پيشرفت در جوامع بشري هستند. در کشور ما با توجه به گسترش روزافزون کاربرد IT و نيازهاي که در حال حاضر و يا در آينده جهت پياده سازي پروژه هاي مربوطه وجود دارد، کمبود نيروي متخصص يکي از چالشهاي عمده مي باشد که برنامه ریزی و آینده نگری دولت در رفع این مشکل باید از اولویتهای کاری دولت قرار گیرد. دولت می تواند با برنامه هایی نظیر افزودن دانشگاهها و موسسات آموزشي در زمينه رشته هاي مختلف IT، پرورش اساتيد متخصص به منظور تامين کادر آموزش و هيات علمي مراکز آموزش IT و برنامه ريزي جهت جلوگيري از مهاجرت نخبگان ومتخصصان IT. علاوه بر اين متاسفانه همين تعداد نيروي متخصص نيز بنا به دلايل زير توانايي کافي جهت پاسخگويي به نيازهاي فعلي را ندارند. اين دلايل عبارتند از:

1-3- ضعف نظام آموزشي در دانشگاهها به دلايل مختلف نظير قديمي بودن محتواي آموزشي، کاربردي نبودن و يا بازاري نبودن محتواي تدريس شده در دانشگاه به گونه اي که دانشجويان را دچار نوعي دوگانگي در برخورد با محتواي آموزشي دانشگاه و نياز بازار و جامعه مي نمايد وکمبود اساتيد متخصص که بتوانند علاوه بر آشنايي با مفاهيم آموزشي جديد در درس مربوط به خود بر ابزار و روشهاي نوين توليد نرم افزار نيز تسلط و يا آشنايي داشته باشند.

2-3- عدم تسلط کافي متخصصان کشورمان بر ابزارها و تکنولوژي هاي توليد نرم افزار: در کشور ما متاسفانه به دليل عدم رعایت قانون مالکيت معنوي، انواع نرم افزار به راحتي و با هزينه پايين در اختيار علاقمندان قرار مي گيرد.همچنين غفلت متخصصان از تمرکز بر روي يک نقش(Role) در توليد نرم افزار موجب اين شده است تا در توليد يک نرم افزار يک نفر تمام نقشهاي مختلف از قبيل تحليل گر سيستم، طراح بانک اطلاعاتي، برنامه نويس و ... را يکجا بر عهده بگيرد که با توجه به تخصصي شدن نقشهاي مختلف در فرآيند توليد نرم افزار در دنيا نظير نقشهاي مختلف در فرآيند RUP و يا مدارکي که شرکت مايکروسافت در رشته هاي مختلف اعطا مي کند، توجه به اين موضوع که متخصصان ما به جاي پراکندگي در زمينه آشنايي و تسلط بر ابزار مختلف، بطور تخصصي در يک شاخه فعاليت نمايند، از اهميت بسزايي برخوردار است.

4- برخوردار نبودن فناوري اطلاعات از جايگاه مناسب در بين دولت و مردم

با توجه به ارزش كاربرد فناوري اطلاعات در كاهش هزينه ها، افزايش بهره وري، كاهش ترافيك، صرفه جويي در زمان، كاهش آلودگي هوا، كمك به رشد عدالت اجتماعي با توجه به ارزش بالاي عدالت در جامعه اسلامي ايران و دهها مزاياي ديگر، امروزه در کشور در حوزه هاي مختلف فناوري اطلاعات نظير دولت الكترونيكي، آموزش الكترونيكي، تجارت الكترونيكي و ... شاهد ارائه بعضي از خدمات سنتي، در قالب خدمات نوين هستيم. اين كه ارائه خدمات نوين تا چه حد فراگير شده، يا كيفيت اين گونه خدمات تا چه حد است و يا مردم چقدر از امكانات موجود بهره مي گيرند، از زواياي مختلف کمي و کيفي قابل بررسي مي باشد تا بتوان با شناسايي مشكلات و تلاش جهت حل آنها، كاربرد فناوري اطلاعات در كشور را فراگير نمود. در ذیل به برخی از مشكلات موجود در این زمینه اشاره شده است:

1- 4- عدم توجه و يا آشنايي كافي مسئولان و مديران دولتي به مقوله فناوري اطلاعات : با توجه به روند توسعه جهاني و تشكيل جوامع اطلاعاتي امروزه دسته بندي كشورها بر مبناي شاخص ديجيتالي كه معياري جهت ارزيابي توانمنديهاي كشورها در امر استفاده ار فناوري اطلاعات و ارتباطات مي باشد، صورت مي گيرد.باتوجه به اين مطلب سرمايه گذاري بر روي فناوريهاي نو از قبيل فناوري اطلاعات از چند دهه گذشته جزء اولويتهاي توسعه كشورها به شمار آمده و امروزه در حوزه هاي مختلف نظير تجارت الكترونيكي شاهد گردش مالي عظيمي در اين حوزه هستيم، كه كشور ما با توجه به نو بودن فناوري اطلاعات، در صورت توجه بيشتر دولتمردان و حمايت مادي و معنوي آنان از گسترش كاربردهاي فناوري اطلاعات، توانايي رسيدن به سطوح بالاتر در اين عرصه را دارا مي باشد، كه اين مهم عزم ملي و همكاري تمام ارگانها و سازمانها را مي طلبد.

2- 4- پايين بودن سطح سواد ديجيتالي جامعه : در کشور ما در حال حاضر روز به روز ارائه خدمات الکترونیکی در حال گسترش است ولي به دليل عدم اطلاع و آشنايي مردم با اين خدمات، استفاده از اين خدمات هنوز فراگير نشده است. با توجه به اين که علت اصلي اين موضوع پايين بودن سطح دانش مردم مي باشد، توجه بيشتر به امر آموزش كاربرد فناوري اطلاعات در جامعه بايد جزء برنامه هاي اصلي دولت قرارگيرد. اين آموزش مي تواند از طرق مختلف انجام پذيردكه عبارتند از:

1-2-4- آموزش و پرورش: با توجه به تعداد فراگيران در اين مكان، افزودن محتواي آموزشي جديد نظير دوره هاي ICDL و بازنگري مداوم محتواي آموزشي كه در حال حاضر در آموزش و پرورش تدريس مي گردد، در كنار تجهيز مدارس به امکانات سخت افزاري و نرم افزاري مناسب بايد از اولويتهاي اصلي بهبود آموزش IT در آموزش و پرورش قرار گيرد.

2-2-4- آموزشگاههاي رايانه: امروزه وضعيت آموزش در اكثر آموزشگاههاي رايانه کشور هم از جهت كيفيت و هم از جهت هزينه هاي آموزشي از وضعيت مطلوبي برخوردار نمي باشد. در اين ميان آموزشگاهها نيز با مشکلاتي نظير كمبود دانش جو مواجه هستند که مي توان مشكلات آموزشگاهها را از طرق مختلف نظير الزام سازمانها و دستگاههاي دولتي به پرسنل خويش جهت فراگيري دوره هاي آموزشي نظير ICDL و سپردن امر آموزش به آموزشگاههايي كه تمام امكانات لازم جهت برگزاري دوره هاي آموزشي را دارا هستند، برطرف نمود.نكته قابل توجه در اين زمينه رعايت عدالت و ضوابط(نه روابط) در انتخاب آموزشگاهها توسط سازمانهاي دولتي مي باشد.

3-2-4- رسانه هاي ارتباطي نظير صدا و سيما، مجلات، روزنامه ها وغيره: استفاده از تمام ظرفيتهاي رسانه هاي ارتباطي مخصوصا صدا و سيما در امر آموزش، فرهنگ سازي و تشويق مردم به استفاده از خدمات نوين مي تواند نقش ارزشمندي در افزايش سطح سواد ديجيتالي جامعه ايجاد نمايد.

3- 4- وجود اشكالات و نقايص فني و محتوايي در پروژه هايي که ماهيت اطلاع رساني دارند نظير سايتهاي اطلاع رساني: امروزه در کشور شاهد راه اندازي انبوه زيادي از سايتهاي متعلق به سازمانهاي دولتي و خصوصي هستيم. اما چيزي که در اين ميان مشهود است کيفيت پايين سايتها از جهات مختلف فني، ساختاري وگرافيکي مي باشد. همچنين با توجه به ارزش اطلاعات به عنوان زير بناي جامعه اطلاعاتي، شاهد اين هستيم که محتواي موجود در سايتها، بطور کامل و مرتب بروزرساني نمي شود که با توجه به مشکلات موجود، الزام دارندگان سايت در برطرف كردن اشكالات فني سايتها تا يك دوره زماني مشخص، پشتيباني محتوايي دائم سايتها با تغيير نگرش سازمانها به رسانه سايت، افزايش قابليتهاي سايت از لحاظ افزودن بخشهاي جديد درقالب سيستمهاي تعاملي و اطلاعاتي و اهميت دادن به توسعه قابليتهاي سايت مي تواند تا حد زيادي باعث گسترش كاربرد اين سايتها توسط كاربران اينترنتي شود.

4- 4- بالا بودن هزينه تجهيزات سخت افزاري و ملزومات مربوط به کاربرد IT نظير تعرفه اينترنت: اولين قدم جهت گسترش و خانگي كردن كاربردهاي فناوري اطلاعات، وجود يك كامپيوتر خانگي مناسب مي باشد. امروزه هزينه تهيه يك كامپيوتر خانگي براي خيلي از اقشار جامعه، هزينه سنگيني مي باشد كه با تقويت و گسترش توليد داخلي، اعطاي تسهيلات خريد كامپيوتر توسط سازمانها و شركتها به پرسنل داخلي خود، اعطاي تسهيلات بانكي مناسب جهت تامين هزينه خريد كامپيوتر و مواردي از اين قبيل باعث تشويق هر چه بيشتر مردم جهت كاربرد فناوري اطلاعات خواهد شد. همچنين تعرفه بالاي استفاده از اينترنت و نبود بستر مناسب ارتباطي از ديگر عوامل دخيل در بي مهري و بي توجهي مردم در استفاده از خدمات اينترنتي مي باشد.

5- عدم حمايت کافي از بخش خصوصي به عنوان سربازان اصلي توسعه IT در کشور

در كشور ما شايد به جرات بتوان گفت فعاليت بخش خصوصي در فناوري اطلاعات، به نسب ساير حوزهاي صنعت و فناوري از سهم بيشتري برخوردار است كه اين را بايد به فال نيك گرفت و تمام ابزارهاي مادي ومعنوي را جهت تقويت هر چه بيشتر اين بخش به خدمت گرفت.

اما متاسفانه در حال حاضر بخش خصوصي فعال در زمينه IT جهت ادامه حيات خود با مشكلات گوناگوني مواجه هستند نظير :

1- 5- عدم ارائه تسهيلات مناسب و سريع به بخش خصوصي جهت توليد محصولات نرم افزاري که مصداق بارز آن دريافت تسهيلات در قالب طرح تکفا مي باشد که به دليل تعلل و يا در نظر گرفتن روابط به جاي ضوابط شرکتها را در دريافت تسهيلات با مشکلات جدي مواجه ساخت.

2- 5- تعهدات سنگيني که کارفرمايان در هنگام عقد قرارداد بر دوش مجري مي گذارند. اين گونه کارفرمايان که عموما سازمانهاي دولتي هستند به دليل برخورداري از مشاوران حقوقي خود و نيز با توجه به ديد منفي که متاسفانه درکشور نسبت به بخش خصوصي وجود دارد، معمولا قراردادها را طوري تنظيم مي نمايند که حداکثر تعهد بر دوش مجري و حداقل تعهد بر دوش کارفرما باشد.

شرکتها هم چون معمولا از مشاوران حقوقي در اين زمينه برخوردار نمي باشند، به دليل وجود رقباي ديگر و دغدغه اي که جهت تامين درآمد مورد نياز خود دارند، حاضرند با هر شرايطي قراداد ببندند که این موضوع حتي اگر شرکت را به لحاظ مالي دچار مشکل ننمايد، ولي از جهت رواني داراي بار منفي زيادي بوده و استرس برآمدن از عهده تعهدات را همواره در طول مدت پروژه بر روي دوش مجري قرار خواهد داد.

3- 5- عدم رعايت انصاف و عدالت در برگزاري مناقصه ها و در نظر گرفتن روابط به جاي ضوابط در تعيين برنده مناقصه

4- 5- تکثير غيرمجاز نرم افزارهاي توليد شده

5- 5- و ساير چالشهاي ديگر نظير کمبود نيروي انساني متخصص، تعجيل کارفرمايان در انجام پروژه و مواردي از اين قبيل که نتيجه اين مشکلات تاثير منفي در ارائه خدمات نرم افزاري خواهد گذاشت و باعث خواهد شد:

الف - شرکتهاي نرم افزاري به دليل محدوديت منابع از رويکرد توسعه تکنولوژي به منظور آشنايي با ابزار و روشهاي نوين توليد نرم افزار غافل شوند، که اين غفلت با توجه به تحول و تنوع سريع نرم افزار در دنيا توان رقابت و صادرات را از شرکتهاي داخلي سلب مي نمايد.

ب- رويکرد مشتري مداري که نتيجه آن رضايتمندي مشتريان است، از برنامه ها و اهداف شرکت کنار گذاشته شود.

ج- قيمت محصولات نرم افزاري به دليل تامين هزينه هاي سنگيني که شرکتها با آن مواجه هستند افزايش يابد.

د- شرکتهاي نوپا و کوچک به دليل عدم توانايي در مواجهه با شرکتهاي بزرگتر به مرور زمان حذف گردندکه اين مسئله باعث بروز پيامدهاي ناگواري در جامعه نظير بيکاري، سرخوردگي و ... خواهدشد.

ه- کيفيت توليدات نرم افزاري کاهش يابد.

منبع:http://www.iritn.com

بررسي تاثير فناوري IT در بهبود آموزش معلمان

fannavari — Sun, 26 Jul 2009 05:49:18 GMT

اشاره:در ده سال گذشته با رشد و توسعه نقش فناوري اطلاعات IT( ) در كشور ما و با توجهي كه به آماده كردن بسترهاي لازم براي توسعه آن شده است، اين پديده در آموزش و پرورش نيز جاي خود را باز كرده و به خوبي خودنمايي مي كند. اين كه اين موضوع چه مقدار تاثيرگذار بوده، قابل اندازه گيري نيست. ولي مي توان به جرات گفت كه از معدود پديده هايي است كه در عمر كوتاه خود توانسته تاثير گسترده اي بگذارد و توجه بسياري را به خود معطوف كند.
    كشور ما نيز به دليل تعاملي كه با محيط پيرامون خود دارد، از تحولات جهاني بي نصيب نيست و با توجه به رويكرد جهاني در مباحثي مثل آموزش براي همه، آموزش مادام العمر، آموزش براي زندگي بهتر، يادگيري براي انجام دادن و ... كه مي تواند زمينه هايي را براي همكاري هاي آموزشي مشترك ميان كشورهاي جهان مهيا نمايد، مي بايست از روش هاي خاصي براي تحت پوشش درآوردن هر چه بيشتر جمعيت لازم التعليم و يا افزايش كيفيت آموزش و پرورش و يا حتي كاهش هزينه هاي آموزش استفاده كند.
    لازم است به اين نكته اشاره كنيم كه در حال حاضر بنا به همين تاثير فناوري در آموزش، رويكردي به سوي استفاده از فناوري در آموزش (تدريس دبيران) به وجود آمده كه آهسته و انبوه كار خود را به پيش مي برد. نمود اين رويكرد برگزاري جشنواره هاي توليد محتواي الكترونيكي در آموزش هاي فني و حرفه اي و همچنين جشنواره هاي روش تدريس با استفاده از IT است كه در دوره متوسطه و در دروسي مثل شيمي و جغرافي توسط وزارت آموزش و پرورش در حال اجراست. از جمله اهداف مشترك اجراي اين جشنواره ها عبارتند از: ترغيب، تشويق و ايجاد باور در بين معلمان در امر استفاده از نرم افزارها و توليد محتواي الكتريكي؛ توسعه و گسترش فرهنگ توليد محتواي الكتريكي و استفاده از IT در فرآيند ياددهي و يادگيري. اين موضوع مي تواند علائمي باشد براي اين كه نقطه اوج تلفيق IT در آموزش و بكارگيري خردمندانه آن توسط معلمان و دبيران است. پس معلمان در بكارگيري فناوري اطلاعات نقش محوري دارند.
    در مورد بكارگيري IT در آموزش و پرورش بحث هاي زيادي شده و عموما از IT به عنوان يك ابزار تكنيكي براي بالابردن سطح آموزش سخن رفته است. اين امر نكته روشن و قابل توجهي را پيش روي ما قرار مي دهد كه نياز مبرم به پيشرفت و حرفه اي شدن معلمان در زمينه IT دارد. در زمينه ارتباط معلمان با IT مطالبي فراهم شده كه در پي مي آوريم:
    براي ايجاد يادگيري هاي موثر،جايي كه تكنولوژي در اختيار اهداف يادگيري در مدرسه است، تنها معلمان هستند كه در مواقعي حساس مبتني بر پايه احتياجات و شيوه هاي يادگيري دانش آموزان، تكنيك هاي IT را در برنامه ريزي تحصيلي به كار مي برند.
    با توجه به اين كه IT در آموزش، مراحل بلوغ خود را مي گذراند؛ بايد توسط مسئولين آموزش و پرورش چشم اندازهاي آن ترسيم و اهداف آن مشخص شود تا بتوان تكليف برنامه درسي را مشخص كرد:

چالش هاي آموزش فناوري اطلاعات در ايران

fannavari — Sun, 26 Jul 2009 05:48:39 GMT

"بیش از یک میلیارد نفر، از هرگونه خدمات اساسی در زمینه آموزش محروم هستند و بیش از4.5 میلیلرد تن از وسایل ارتباطی پایه و بنابراین دسترسی به فن آوری های جدید محروم مانده اند."

در بررسی شاخص ها و عوامل موثر بر مدل جدید توسعه مبتنی بر دانایی محوری در هر جامعه ای نقش و جایگاه آموزش به عنوان یکی از مهمترین ارکان هدایت کننده جریان گرایش جوامع به سمت دانش مداری غیر قابل چشم پوشی است در این بین مهمترین ابزار و سرمایه جامعه برای دستیابی به توسعه، سرمایه های انسانی می باشد و آشکار است که قرار گرفتن این سرمایه های عظیم و بالقوه در مسیر کلی جریان هدفمند توسعه دانایی محور برای تبدیل شدن به نیروهای بالفعل و کارا در سیستم دانش مدار جامعه در گرو آموزش های مبتنی بر استاندارد های توسعه در این مدل است.

با توجه به گزينش مدل توسعه دانايي محور به عنوان الگوي توسعه کشور در برنامه چهارم بايد نگرشي زيرساختي به موضوع داشت از اين رو يکي از شاخص هاي مهم در توسعه اطلاعاتي جوامع و گرايش آنها به الگوي توسعه دانايي محور مسئله آموزش لايه هاي مختلف جامعه است که مي توان آن را از جنبه هاي مختلفي همچون آموزش فناوري، آموزش مبتني بر فناوري و فناوري هاي آموزشي مورد بررسي قرار داد.

توسعه فناوري اطلاعات بر آموزش نيز موثر بوده و بنابراين در بررسي زیر ساختهای آموزشی در این نوع جوامع چهار جنبه مختلف متاثر از فناوري اطلاعات مورد ارزيابي قرار مي گيرد که شامل محور زمان و مکان و جنبه هاي کمي و کيفي آموزش خواهد بود، به عبارت دیگر ابزار و لوازم، دوره هاي آموزشي، منابع آموزشي و نيروي انساني آموزش گيرنده و آموزش دهنده همگي در راستاي اين چهار محور دچار تغييراتي مي شوند. در بعد زمانی وقتی از توسعه آموزش در یک جامعه دانایی محور صحبت می کنیم استانداردها و متد هایی مد نظر خواهد بود که جریان آموزش را در مسیری هدفدار و با تکیه بر اصول و امکان سنجی ها و نیاز سنجی ها در هر دوره زمانی و برای هر شرایط سنی تامین نماید. روند یکنواخت و هدفدار در این نوع از آموزش ها از جریان های مقطعی و بدون برنامه جلوگیری می کند و آموزش را در بالاترین سطح کیفی و با بیشترین راندمان در اختیار دانش پذیران قرار می دهد. همچنین وقتی در بعد توسعه مکانی به جریان توسعه آموزشهای مبتنی بر دانایی محوری بپردازیم مطالعه و گزینش سیستم های آموزشی با تکیه بر اصول و فناوریهای نوین در امر آموزش امری ناگزیر است. از بعد کمي، تعداد و در واقع تنوع مدل هاي آموزشي و از بعد کيفي سطح علمي مورد توجه قرار مي گيرد. در همه اين موارد آنچه مهم است تلاش براي ايجاد تطابق بين نيازهاي جامعه و دوره هاي آموزشي است.

کشور ما در حال حاظر دوران گذار خود را از موج توسعه فناوري اطلاعات طي مي کند و طبيعي است که بر اثر اين موج با چالش هاي مختلفي مواجه گردد. حوزه آموزش کشور نيز از اين قاعده مستثني نبوده و به تبع توسعه فناوري اطلاعات دچار تحولاتي شده است.

اما براي اينکه پس از دوران گذار به ثبات مناسبي برسيم شايسته است به خوبي با چالش ها و مشکلات و ضعف ها آشنا شويم با اين هدف قصد داريم در سه يادداشت آتي به بررسي مسئله آموزش هاي آموزش آکادميک فناوري اطلاعات در ايران، فناوري اطلاعات و آموزش هاي غيرآکادميک و آموزش هاي مجازي در ايران بپردازيم.

ويژگي‌هاي معلم در قرن 21

fannavari — Fri, 24 Jul 2009 15:17:18 GMT

جامعه‌ي بشری در سایه‌ي پیشرفت علم و تکنولوژی مدرن اطلاعاتی، لزوم توجه به زندگی توأم با کرامت انسانی را دریافته است.

امروزه جهان با مسائل رعب انگیزی روبرو است: جنگ، افول اقتصادی، بیماری هایی نظیر ایدز و هپاتیت، فقر، بیسوادی کلاسیک و کارکردی، و... از مواردی هستند که هرچند نسل بشر را در این کره‌ي خاکی تهدید می کنند، اماخود محصول ناآگاهی، بی خبری و خودمحوری نوع بشر هستند.

تمدن برای پیشرفت و توانمندي انسان امکانات بالقوه‌ي فراوانی دارد، اما آیا انسان برای دستیابی صحیح به دانش موجود و تقسیم صحیح منابع و سهیم نمودن تمام افراد در تعالی بشریت آموزش لازم دریافت کرده است؟ آیا نظام آموزشی موجود، به گونه ای هست که منجر به جذب دانش سودمند، قابلیت تعقل، مهارت ها و ارزش ها گردد؟

در قرن21، برای رسیدن به توسعه‌ي پایدار به تفکرات جدید، روش های آموزشی متنوع، رويكردهاي آموزشی نو و دیدگاهی متفاوت نسبت به علم و فرهنگ نیاز داریم. تنها آموزشي مناسب است که بتواند دنیایی امن و سالم را ايجاد و تضمین نموده و درکنار پیشرفت‌های عظیم علمی، صنعتی و اجتماعی، همکاری های بین المللی را جهت دستیابی به توسعه‌ي پایدار جهانی تشویق كند. برای دسترسی به توسعه‌ي پایدار نیاز به آموزش تفکر انتقادی است.

ذکر ویژگی‌های معلمین در قرن 21 به منزله‌ي این نیست که تا کنون معلمین دارای این ویژگی ها و صفات نبوده اند، ولی از آن‌جایی که قرن بیست و یکم، قرن اطلاعات، ابتکار، مهارت و سرعت می باشد، بنابراین ویژگی های معلم نيز در این قرن بايد افزون تراز قبل بر اساس این اصول باشد و به آن‌ها توجه بیشتری مبذول گردد

معلم و فناوري اطلاعات

fannavari — Sun, 19 Jul 2009 14:42:26 GMT

پديده نوي فناوري اطلاعات و تأثيري كه بر جنبه هاي گوناگون زندگي داشته به ظهور برخي تحولات بنيادي در روابط جوامع بشري منجر شده است. اين پديده با سرعتي چشمگير خواسته هاي بشر را تحت تأثير قرار داده و نيازهاي جديدي را به وجود آورده است.

فناوري اطلاعات، دانش، مهارت و يا روش فني در بهره مندي از اطلاعات مي باشد. توسعه روزافزون افزارهاي مبتني بر اين فناوريها و سرعت فراوان تطبيق آن با نيازمنديهاي انسان، موجب شده تا شكل جديدي از محيط يادگيري و تعاملي خلاق، فعال و فراگير ايجاد شود. تجربه كشورهاي جهان نشان مي دهد كه نوآوري آموزشي و ايجاد تحول در نظام آموزشي و پرورشي بدون همراهي و پذيرش معلمان ميسر نيست.در واقع كانون هر تحول و اصلاحي را بايد در جامعه معلمان جستجو كرد. معلمان بايد بدانند در چه شرايط متحول جهاني زندگي مي كنند و فكر و عمل خود را به مرزهاي محدود جغرافيايي منحصر نكنند. از قدرت خلاقيت برخوردار باشند و بتوانند عملاً حداكثر استفاده را از آن بكنند. بايد به معلمان آموخت كه شيوه هاي مبتكرانه و خلاق در كاربرد فناوري اطلاعات نيز وجود دارد مانند استفاده چند رسانه اي در تدريس و يا به كارگيري اينترنت و جستجو و پژوهش معلم و دانش آموز و امثال آن كه تحول در آموزش و فراگيري را موجب مي شود. با كمك فناوري اطلاعات مي توان نابرابريها در دسترسي آموزشي و كيفيت آن را كاهش داد و معلمان مي توانند دانش و مهارت دانش آموزان خود را ارتقا دهند. خلاقيت و تفكر نقادانه و يادگيري چگونگي ياد گرفتن آنها را تشويق كنند و بهبود بخشند. معلمان به نگرشي نيازمندند كه جسارت استفاده از فناوري و خطرپذيري را تقويت كند و الهام بخش تفكر يادگيري مستمر و مادام العمر آنها باشد. معلمان با آشنايي و شناخت قابليتهاي فناوري مي توانند از انواع فناوريهاي مرتبط و متناسب با درس و محتوا بهره مند شوند و فرايند يادگيري را اثربخش تر و جذابتر كنند. استفاده از IT در فرايند تدريس موجب مي شود حواس بيشتري از دانش آموزان به كار بيفتد و يادگيري بهتر صورت گيرد. دانش آموزان بيشتر به سمت برنامه هايي جذب مي شوند كه توانايي مشاركت فعال را به آنها مي دهد و گاه مشاركت را الزامي مي كند. با استفاده از IT معلم به كمك فراگيران مي تواند، در ارتباط با موضوعي خاص اطلاعات گسترده اي را جمع بندي و نتيجه اين تشريك مساعي را در اختيار كلاس قرار دهد.
تحقيقات نشان داده است كه استفاده از IT به دانش آموز فرصت تسلط بر فناوري و خود راهبري مي دهد. معلم با تغيير نقش خود از انتقال دهنده به تسهيل كننده مي تواند به ارايه محتواي اطلاعات به دانش آموز بپردازد و از طرف ديگر فعاليتهاي يادگيرنده را كه نتيجه آن يادگيري است تسهيل كند. لازمه ايفاي چنين نقشي وجود معلمان توانمند در زمينه موضوعهاي مورد تدريس و كاربرد IT است.
معلم با استفاده از فناوري در كلاس درس مي تواند اين شرايط را فراهم كند:
1 - ايجاد تجارب يادگيري غيرمستقيم2- ايجاد ارتباط دقيق3- ايجاد علاقه به يادگيري4- افزايش امكانات يادگيري
معلم مي تواند دانش آموزان را ارزشيابي كند، اطلاعات لازم را جمع آوري كرده و بازخوردهاي مناسب را به دانش آموز ارايه كند. متأسفانه روشهاي تدريس به كمك IT بيشتر در قالب جشنواره و مسابقات و برخي به صورت موردي استفاده مي شود اما فراگير نيست.
عوامل مختلفي در ميزان به كارگيري IT در تدريس معلمان مؤثر است:
1- ميزان آگاهي مديران آموزش و پرورش در سطوح مختلف از امكانات IT 2- سطح كيفي آموزشهاي ارايه شده به معلمان 3- امكانات سخت افزاري و نرم افزاري 4- نوع محتواي درسي 5- انگيزه معلمان و دانش آموزان
البته با تجهيز بيشتر مدارس به سخت افزارهاي رايانه اي نمي توان تحولي در مدارس كشور ايجاد كرد؛ زيرا صرف سرمايه گذاري و كاربرد سخت افزاري و نرم افزاري IT و استفاده از آن، براي انبار كردن اطلاعات نيست بلكه مسأله مهم و اساسي توانمندسازي دانش آموزان براي رسيدن به مهارت خود رهبري در يادگيري است. معلمان بايد از IT براي رشد حرفه معلمي و بهره وري فعاليتهاي خود استفاده كنند. در اين راستا تسلط و توان علمي و مهارتي معلمان از اهميت ويژه اي برخوردار است.
براي رفع مشكلات موجود موارد زير پيشنهاد مي شود:
1- اولويت قايل شدن براي سرمايه گذاري در زمينه ارتقاي كيفيت آموزش معلمان به عنوان يك هزينه اثربخش، به اين دليل كه به طور تصاعدي تأثيرگذار است.
2- مراكز تربيت معلم نقش مهمي در الگوسازي براي استفاده از فناوري در كلاس دارند. استفاده از IT به منزله يك نياز اساسي است كه بايد با برنامه هاي تربيت معلم عجين شود. كاربرد فناوري در آموزش و تدريس بايد آموزش داده شود. استفاده جسورانه از فناوري در كلاسهاي درس تربيت معلم، يكي از بهترين روشهايي مي باشد كه ممكن است در ايجاد انگيزه مؤثر افتد. به اين منظور، مدرسان مراكز تربيت معلم خود نيز بايد در استفاده فناوري به منزله الگويي از يادگيري مادام العمر پيش قدم باشند و دانشجويان را ترغيب كنند.
3- استقرار شبكه هاي مدرسه اي كه مدارس را به هم متصل مي كند و هدايت آموزش مجازي براي آموزش معلمان مي تواند كمك بزرگي باشد.

4- افزايش انگيزه معلمان جهت شركت در كلاسهاي آموزشي از طريق در نظر گرفتن امتيازها و تشويقهاي مالي و... با انگيزه و علاقه مندي بيشتر

5- حضور متخصصان بيشتري در زمينه IT در مراكز آموزشي

6- فراهم آوردن امكان دسترسي آسان و كافي به IT براي تمام استادان، معلمان و دانشجويان تربيت معلم

جایگاه فناوری اطلاعات در تکامل و پیشرفت کشورها

fannavari — Wed, 15 Apr 2009 07:03:36 GMT

بشر، سالیان متمادی بدون داشتن وسیلة محاسباتی زندگی می‌کرد و انگشتان دستانش، تنها وسیله محاسباتی او را تشکیل می‌داد. بالا بودن قدرت تفکر انسان در مقایسه با حیوان، سبب گردیده که هیچگاه به امکانات محدود خود اکتفا نکند و همواره درصدد یافتن راه‌هایی برای توسعه و تکامل این امکانات باشد.

فن آوری اطلاعات

با توسعه و پیشرفت فناوری‌های نوین در کشورهای مختلف، به خصوص در کشورهای پیشرفته و به دنبال آن انفجار اطلاعات در تمام بخش‌های مختلف جوامع، پاسخگویی با شیوه‌های سنتی دیگر جوابگوی انسان‌ها در زمینه انتقال سریع اطلاعات نبوده و لذا نیاز به شیوه‌های جدیدتر به شدت احساس می‌شد. با ورود کامپیوتر (رایانه)، دگرگونی عظیمی در امر انتقال و بازیابی اطلاعات به وقوع پیوست. در واقع می‌توان به کارگیری رایانه را سومین تحول عظیم بعد از پیدایش خط - کتابت و اختراع چاپ دانست.
در چند سال اخیر، رشد شتابان فناوری اطلاعات و به دنبال آن توسعه شبکه‌های ارتباطی، افق‌های تازه‌ای در پیشبرد تحقیقات علمی، صنعتی، پزشکی و کشاورزی پدید آورده است. هر چند که شکل نهایی نهادهایی که از این دگرگونی بر خواهند خواست، هنوز نامعلوم است.
قدرت سحرآمیز شبکه‌های اطلاعاتی و توزیع آنها در گستره این کره خاکی، دگرگونی‌های بنیادی را در ساختار نظام تحقیقات، توسعه و آموزش ایجاد کرد. این امر در کشورهای پیشرفته صنعتی که از این شبکه‌ها استفاده می‌کنند، به خوبی ملموس است.
بر این اساس، می‌توان اظهار داشت که در آستانه قرن دانش و اطلاعات، هر نوع برنامه‌ریزی و تصمیم‌گیری و در مجموع هر نوع فعالیت حیاتی معقول، بدون کاربرد اطلاعات (به روز) و سازماندهی اطلاعاتی بر مبنای فناوری‌های جدید در امر اطلاع‌رسانی، امری به دور از واقعیت‌های جامعه جهانی یا به عبارت دیگر "دهکده جهانی " خواهد بود. در عصر فنون جدید تبادل اطلاعات، هر نوع فعالیت ارتباطی به منزله یک سرمایه ملی و در حکم پشتوانه‌ایی برای نیل به اهداف برنامه‌های توسعه و نهایتا استقلال و خودکفایی کشورها محسوب می‌شود، بنابراین باید پذیرفت که بزرگراه‌های اطلاعاتی زمینه‌ساز بستری مناسب برای توسعه کشورها هستند و جوامعی که از این امکانات محرومند، عملا قدرت مانور تجاری و علمی خود را تا حد قابل توجهی محدود می‌بینند.
بدون شک سرویس‌های خدماتی و ارتباطی نوین و به دنبال آن جهانی شدن تجارت و بازرگانی، فعالیت‌هایی مانند شناسایی شرکای تجاری، برقراری ارتباط با خریداران و فروشندگان، معرفی محصولات و خدمات جدید، دستیابی به بازارها و منابع تهیه و تامین کالا با کارایی بیشتر و در عین حال کاربرد هزینه کمتر را امکان‌پذیر ساخته است. در این راستا، مصرف‌کنندگان این مجموعه عظیم و گسترده در برابر اطلاعاتی که از طریق کابل نوری بر روی صفحه تلویزیون و یا مانیتورشان ظاهر می‌شود، حالت انفعالی و گیرندگی صرف ندارند، بلکه می‌توانند با توجه به امکاناتی که نرم‌افزارهای این مجموعه غیر قابل توصیف برای‌شان فراهم می‌آورند، انواع و اقسام حالت‌ها را در نحوه دریافت و استفاده بهینه از اطلاعات به عمل آورند. هر چند که برخی از این اطلاعات تغییرات قابل توجهی در سطوح مختلف زندگی اجتماعی، فرهنگی و همچنین در روح و روان افراد بوجود آورده است و حساسیت‌هایی را از سوی دولت‌ها، برخی گروه‌های خاص، انجمن‌های مختلف، گروه‌های دینی و اخلاقی و بالاخره خانواده‌ها به دنبال داشته است.
اهمیت شبکه‌های اطلاعاتی تا آنجا پیش رفته است که امروزه، بسیاری از دولت‌ها، کاربران را موظف به پرداخت پول و مالیات نموده‌اند.
اما در همین راستا، این سؤال مطرح می‌شود بزرگراه‌های اطلاعاتی چه چیزی را با خود حمل می‌کنند که مردم برای دریافت آن باید پول و مالیات نیز بپردازند؟ پاسخ این است؛ "مهم‌ترین کالای قرن بیست‌ویکم یعنی اطلاعات ". بدون تردید فناوری اطلاعات و ارتباطات بیش از هر چیز دیگر در اقتصاد ملی و جهانی تاثیر فراوانی گذاشته است. توسعه شبکه‌های اطلاعاتی، نه تنها " اقتصاد اطلاعاتی"را حاصل نموده، بلکه از زاویه دیگر ، دگرگونی اطلاعات زیرساخت‌های ارتباطی مهمی را در نقاط دور و نزدیک جهان به ویژه در آسیای جنوب شرقی امکان‌پذیر ساخته است، تحصیل چنین اطلاعاتی جنبه استراتژیکی اقتصادی پیدا کرده و این امر باعث شده است، خود اطلاعات به صورت یک کالای اقتصادی مورد داد و ستد قرار گیرد.
از سوی دیگر شاهراه‌های ارتباطی این امکان را حاصل نموده که با استفاده از وسایل ارتباطی، رفت‌وآمد به مراکز کار تقلیل یافته و در عین حال با احداث خدمات اطلاعاتی در شئونات مختلف زندگی، مشاغل و کارهای جدید فزونی یابند و به استخدام و جذب نیروی انسانی کمک شود.
با توجه به آنچه گفته شد، روشن می‌شود که در آینده ماهیت اشتغال، تفریح، آموزش فرهنگ و همچنین زمان و مکانی که به آن‌ها اختصاص می‌دهیم دگرگون خواهد شد. ارتباط با خط و کتاب، ماهیت فراگیری، آموزش و پرورش (چه برای مدرس و چه برای دانشجو)، همچنین شیوه تبلیغات و مبادلات شخصی، حرفه‌ای و علمی و بالاخره نحوه سیاست و فرهنگ جامعه، در این گذر زمان تغییر خواهند کرد. یعنی همه چیز، از کسب علم تا اعمال قدرت دگرگون می شود. اما هیچ‌کس نمی‌تواند از پیش، تاثیر این تغییرات را بر کردار و رسوم، یا روابط میان افراد، گروه‌ها و فرهنگ ملل تعیین کند. همان‌گونه که هنگام رایج شدن صفحه گرامافون و رادیو، ادیسون و مارکونی قادر به پیش‌بینی موارد استفاده آن‌ها نبودند.
بنابراین در جهان کنونی، هر حادثه اقتصادی – اجتماعی و هر تحول علمی – فرهنگی بر زندگی همگان موثر است و در دنیایی که ارتباط تنگاتنگ و سرنوشت مشترک اعضا روز به روز به یکدیگر نزدیک می‌شود، دسترسی شبکه‌های اطلاعاتی در همه زمینه‌ها ضروری است . هیچ کس از اطلاعات بی‌نیاز نیست و ارتباطات گسترده اعضا جامعه بشری چنان است که بدون اطلاعات نمی‌توان در این جهان گام برداشت . گسترش شبکه‌های اطلاع‌رسانی در حقیقت گامی است برای پیوستن به ارتباطات جهانی و پیش از آن گامی است بلند در راه دستیابی به توسعه.

موانع كاربرد فن‌آوري اطلاعات در آموزش و پرورش ايران

fannavari — Sun, 12 Apr 2009 03:53:43 GMT

مقدمه:
(IT) تركيبي از كلمات انگليسي information (اطلاعات) و Technology (فن‌آوري) است كه براثر تركيب اين دو، با عنوان فن‌آوري اطلاعات مطرح مي‌شود و هدف آن دسترسي كاربر به گنجينه دانش بشري است.
درسال‌هاي اخير اين مفهوم به صورت تركيبي از كلمان Communication Information اطلاعات و ارتباطات و Technology تكنولوژي يعني ICT تغيير يافته و هدف آن تسهيل و تسريع دسترسي به اطلاعات از طريق ابزارها و فنون ارتباطات است.
يغما (1382) فنآوري را علم و فن انجام دادن كارها از طريق كاربست دانش مي‌داند رئيس دانا (1381)، فن‌آوري اطلاعات را گردآوري، سازمان‌دهي، ذخيره‌سازي و نشر و استفاده از اطلاعات در قالب صوت، تصوير، گرافيك، متن، عدد و ... با استفاده از ابزار رايانه‌اي و مخابراتي و .... تعريف مي‌كند.
كاربر فن‌آوري اطلاعات در آموزش و پرورش:
امروزه اهميت آموزش و پرورشي كه متناسب با نيازهاي فرد و جامعه باشد، بيش از همه احساس مي‌شود زيرا دنيايي كه با شبكه‌هاي اطلاعاتي به هم پيوند خورده متقاضي نيروي كاري است كه بفهمد چگونه از فن‌آوري به عنوان ابزاري براي افرايش بهره‌وري و خلاقيت استفاده كند. چنين مهارتي، توانايي استدلال كردن بر مبناي اطلاعاتي است فرايندي كه در آن منابع معتبر شناسايي شده و به ديگران انتقال داده مي‌شود افزون برآن كارفرمايان از كارگران انتظار دارند از مهارت‌هاي همكاري و تشريك مساعي كار در گروه و تبادل اطلاعات در شبكه جهاني، يعني تحليل مساله از ديدگاه چند رشته‌اي برخوردار باشند. از آن جا كه اين شبكه‌ها بين‌المللي هستند، كارفرمايان در جستجوي افرادي برمي‌آيند كه ظرفيت تعامل موثر با كساني را دارا باشند كه داراي فرهنگ و زبان متفاوتي هستند و بالاخره كارگران عصر دانش بايد منعطف بوده و قادر باشند به همان سرعتي كه محيط‌هاي پوياي كار تغيير مي‌كند، به موثرترين شكل بياموزند ناگزير شهروندان چگونه آموختن را بايد فراگيرند.
الف ) موانع درون نظام آموزشي براي بكارگيري ICT
آموزش و پرورش، به رغم تلاش‌هاي صورت گرفته در حيطه‌ي برنامه‌ريزي تفصيلي آموزشي و درسي و نيز در حيطه‌هاي اجرايي و اداري، داراي نظامي متمركز است. اين تمركز برنامه درسي يكسان و بدون انعطاف را از لحاظ محتوا شيوه‌هاي آموزش و تدريس، و نوع ارزشيابي براي هر موضوع درسي، براي كليه دانش‌آموزان اعم از شهري و روستايي و ... با هر نوع استعداد علاقه و خاستگاه اقتصادي و اجتماعي، از هر جنس، نژاد، زبان و فرهنگ و ... تجويز مي‌كند در چنين نظام‌هايي عملاً هيچ‌گونه نوآوري و ابتكار چشم‌گير و موثري امكان نهادينه شدن نمي‌يابد زيرا هر اقدامي بايد از بالا تصميم‌گيري شده و به ‌طور سراسري به اجرا گذاشته شود.
بدنه اجرايي باهرچه از بالا بيايد به صورت يك دستور اداري و از سر رفع تكليف برخورد مي‌كند و به مجرد برخورد با يك مانع پيش‌بيني نشده اجراي دستور را متوقف مي‌كند در اين شرايط كاربرد فن‌آوري اطلاعات در آموزش تنها در سطح حداقل مثلاً به صورت يك موضوع درسي، امكان‌پذير خواهد شد. افزون برآن به واسطه اين تمركز توان برنامه‌ريزي درسي و رهبري فرانيد يادگيري كه از مهارت‌هاي اصلي در كاربرد فن‌آوري در آموزش و پرورش به شمار مي‌رود، در معلمان رشد نمي‌يابد. علاوه بر تمركز، دولتي بودن كليه فعاليت‌هاي تهيه و توليد مواد و نرم افزارهاي آموزشي مانع رشد و بالندگي بخش خصوصي در اين زمينه شده است و حال آنكه از شرايط موفقيت برنامه كاربرد فن‌آوري اطلاعات در آموزش، مشاركت فعال بخش خصوصي است.
نيروي انساني در آموزش و پرورش از نظر كاربرد فن‌آوري اطلاعات در آموزش با دو نارسايي عمده روبه‌رو است:
1. پرورش نيافتن تفكر منطقي، خلاقيت ذهني، روحيه جستجوگري و مهارت‌مديريت فرآيند يادگيري ناشي از نارسايي‌هاي برنامه‌هاي تربيت معلم و مساعد نبودن شرايط محيط كار براي بروز و شكوفايي هرنوع خلاقيت در معلمان.
2. ضعف قابل توجه انگيزه ناشي از علاقه‌مند نبودن به حرفه معلمي يا عدم توان لازم براي ايفاي اين نقش. جو مديريت آمرانه و غيرمشاركتي حاكم بر روابط اداري، كمي حقوق و دستمزد، احساس وجود تبعيض بين كاركنان دولت با معلمان و بالاخره عدم منزلت حرفه معلمي با توجه به نقش كليدي معلمان و مديران مياني در موفقيت‌ برنامه‌هاي كاربرد فن‌آوري اطلاعات در آموزش از اين رو ضروري است كه در طراحي برنامه‌هاي كاربرد فن‌آوري اطلاعات در آموزش براي رفع يا تقليل اين محدوديت چاره ويژه‌اي انديشيده شود.

نگاهي دقيق به جزئيات گام هاي رسيدن به مدرسه هوشمند

fannavari — Sun, 12 Apr 2009 03:44:18 GMT

چکيده:

آموزش رايج در مدارس کشور، يک آموزش سنتي و يا به عبارت ديگر آموزش فقط شنيداري مي باشد. حداکثر اقدام تصويري در خصوص موضوعات مورد آموزش، نصب بعضي پوسترهاي رنگي بر روي تخته سياه کلاس مي باشد. در روش ديداري- شنيداري سعي مي شود آموزش به کمک فيلم ، انيميشن، نماهنگ و ... ارائه گردد. در اين روش ماندگاري مطلب قريب به 20 سال مي باشد در حالي که ماندگاري مطلب در روش شنيداري حداکثر 6 ماه است. در ضمن در روش ديداري- شنيداري مطالب علمي در محيطي جذابتر و در مدت زمان کمتر قابل انتقال است

در مدارس معمولي، طرح درس معلم شامل مجموعه اي از دستورالعمل ها، برنامه هاي درسي، سؤالات تمرينات اضافه، امتحانات کلاس و ... مي شود. اما در مدارس چندرسانه اي علاوه بر اين موارد، معلم از مواد آموزشي چندرسانه اي شامل فيلم، عکس، صدا، اسلايد و ... استفاده مي کند تا کيفيت و ماندگاري آموزش را ارتقا بخشد. اين قدم اول در راه حرکت به سمت مدارس هوشمند است.

واژگان کليدي: مدرسه هوشمند، مدرسه چندرسانه اي، آموزش چندرسانه اي، ابزارمعلم، شبکه مدارس

مقدمه

درباره ي تأثير فناوري اطلاعات و ارتباطات بر نظام آموزشي (و به طور خاص مدارس) دو رويكرد متفاوت وجود دارد. برخي معتقدند، اثر فناوري هاي جديد تدريجي است و صرفاً انتقال برنامه ي درسي سنتي را كارآمدتر مي سازد و در واقع، دسترسي به اطلاعات سريع تر مي شود. رويكردي ديگر معتقد است ورود فناوري اطلاعات و ارتباطات به مدرسه ها، هدف ها و ابزارهاي تعليم و تربيت را به طور اساسي تغيير مي دهد. از اين ديدگاه فناوري اطلاعات بر مرزهاي ساختاري نظام آموزش سنتي فايق مي آيد.

با اين كه موارد بالا از دستاوردهاي استفاده از فناوري اطلاعات است، با اين حال ساده لوحانه است اگر تصور كنيم ورود فناوري اطلاعات (در جلوه هاي متفاوت آن : اينترنت ، رايانه ، چند رسانه اي و ... ) به تنهايي باعث انقلاب آموزشي شود. اگر فرهنگ ياد دهي – يادگيري در نظام آموزشي تحول نپذيرد ، ورود فناوري هاي اطلاعاتي نه تنها تحولي ايجاد نخواهد كرد ، بلكه به تقويت سنت هاي محافظه كارانه ي آموزشي منجر خواهد شد. لذا تغيير در مدرسه سنتي به سوي مدرسه هوشمند نيازمند تغيير در نظام آموزش و پرورش كشور مي باشد و هيچگاه راه اندازي مدارس هوشمند ميسر نخواهد شد مگر ساختار نظام آموزش و پرورش تغيير يابد . اين امر نيازمند برنامه ريزي حداقل بيست ساله مي باشد. اين تغيير مي بايست قدم به قدم و با درايت و تفكر باشد.

پس از بررسي هاي دقيق و كارشناسانه اي که در چهار سال اخير به عمل آمده است و با اتکا بر نمونه تجارب موفق آموزش و پرورش ايران در نيم قرن اخير، حال بر اين عقيده ايم که در ايران با چهارگام مي توان از مدارس سنتي به مدارس هوشمند رسيد. اين چهار گام عبارتند از:

گام اول: ايجاد مدارس چند رسانه اي

گام دوم: ايجاد مدارس پروژه محور

گام سوم: ايجاد مدارس مطلوب

گام چهارم: ايجاد مدارس هوشمند

نگاهي دقيق به جزئيات گام هاي رسيدن به مدرسه هوشمند

آن چه در قالب چهار جدول ذيل ارائه مي گردد، فشرده و خلاصه ي برنامه ريزي ها و هدف گيري هاي لازم و متناسب با فضاي آموزشي کشور ايران است تا در فرآيندي بلند مدت و منسجم، بتوان به پارامترهاي مناسب کيفي در آموزش قرن 21 دست يافت. هر جدول به ارائه ي تعاريف، چشم انداز، اهداف، استراتژي ها و برنامه هاي در نظر گرفته شده در گام مورد نظر مي پردازد. در تشريح اهداف، استراتژي و برنامه هم به تفصيل در مورد هر چهار مشخصه ي: دانش آموز، معلم، سيستم آموزشي و معلم جداگانه بحث شده است.

اصول مهم در توسعه ی فناوری اطلاعات در تربیت معلمان

fannavari — Fri, 16 Jan 2009 10:50:33 GMT

نوآوری و ابداع در نظام های آموزشی سابقه ی طولانی دارد همراه با تحولات گوناگون در هر جامعه ای رهبران جوامع به فکر تحول درنظام تعلیم وتربیت می افتند که خود باید عامل تحول نیز باشد.

از جمله تحولات جدی عصر حاضر که موجب تغییرات بنیادی در اجتماعات بشری شده ،فناوری اطلاعات است.

فناوری اطلاعات اغلب مسئولان نظام های آموزشی را برآن داشته تا خود را بااین تحول عظیم همگام کنند.آمادگی معلمان عامل مهمی برای ورود فناوری اطلاعات به مدارس است . تجربه ی کشورهای جهان نشان می دهد که نوآوری آموزشی و ایجاد تحول در نظام آموزش و پرورش بدون همراهی و پذیرش معلمان میسر نیست. در واقع کانون هرتحول و اصلاحی را باید در جامعه ی معلمان جستجو کرد.

باید در نظام تربیت معلم از آغاز بر همراه کردن معلمان با فرآیند کاربرد فناوری اطلاعات در کلاس و مدرسه تأکید نهاد.

اصول مهم در توسعه ی فناوری اطلاعات در تربیت معلمان بر ۳ اصل استوار است :

1- معلمان باید درباره ی گستره ی وسیعی ازکاربرد رایانه در کلاس و فضای آموزشی مطالبی بیاموزند.

2- فناوری اطلاعات را باید در موقعیت های آموزشی و درسی ارائه کرد و معلمان عملا نحوه ی استفاده از فناوری اطلاعات را در کلاس درس ببینند و بیاموزند.

3- فناوری اطلاعات نباید در فضای سنتی آموزش محدود شود.فناوری را می توان هم برای پشتیبانی از اشکال سنتی فراگیری و هم به منظور تحول آن به کار برد.

اما برخی دبیران بعد از آموزش باز هم رغبتی به استفاده از فناوری و تغییر روش تدریس خود نشان نمی دهند و روش های رایج را کارآمدتر و آسانتر می دانند.دلایل این بی رغبتی :

۱-کمبود امکانات کمک آموزشی مثل رایانه

۲-نا آشنایی دانش آموزان با رایانه

۳-کم بودن ساعات کلاسی

۴-بی دقتی دانش آموزان در کارگاه

۵- ناهماهنگی شیوه های ارزشیابی از کتاب ها با این روش تدریس

راهکارهای پیشنهادی برای ورود صحیح فناوری به آموزش:

1- ایجاد فضاهای برابر آموزشی

لازمه ی ورود فناوری به کلاس های درس فراهم کردن امکانات لازم در مدارس می باشد.

همان طور که همه ی ما میدانیم در مدارس دولتی به خصوص در مقاطع ابتدایی و راهنمایی به دلیل کمبود تخصیص هزینه توسط آموزش و پرورش برای تهیه ی رایانه،با کمبود این فناوری رو به رو هستیم زیرا نظام آموزشی ما هنوز جای خالی چنین امکاناتی را برای ارتقای سطح تعلیم و تربیت در این پایه ها حس نکرده است و این در حالی است که حتی با وجود ارائه ی درس مبانی علم رایانه در پایه ی سوم متوسطه در رشته ی ریاضی ،بسیاری از مدارس از وجود حتی یک رایانه بی بهره اند.

برای تقلیل اثر کمبود چنین مشکلی و هم چنین استفاده ی بهینه از بودجه و امکانات موجود بهتر

است مسئولین آموزش و پرورش برای هر منطقه متناسب با جمعیت دانش آموزی تحت پوشش،مراکز فناوری اطلاعات دایر کنند و با یک برنامه ریزی مناسب امکان استفاده ی تمامی دانش آموزان را به صورت رایگان فراهم آورند.

هم چنین برای صرفه جویی در وقت به دلیل کم بودن ساعات استفاده از رایانه و اینترنت مسئولان این مراکز می توانند برنامه های آموزشی و سایت های مناسب با آموزش هر مقطع را از قبل در اختیار معلمان قرار دهند.

۲- آموزش معلمان

ارائه ی واحدهای درسی به معلمان در زمینه ی سخت افزار و نرم افزار در آموزش ضمن خدمت یا مراکز تربیت معلم باید به گونه ای طراحی شود که به استفاده از این آموخته ها در کلاس درس منتهی شود. در این دوره ی آموزشی ،معلمان باید در مقام فراگیرنده ، نوعی الگوی پیشرفته ی آموزش و یادگیری و تلفیق فناوری اطلاعات در فرایند تدریس را تجربه کنند.

۳- کاربرد صحیح فناوری اطلاعات برای ارتقای سطح آموزشی و درک دانش آموزان :

امروزه برنامه های کمک آموزشی بسیار زیادی در بازار به شکل های مختلف وجود دارد به گونه ای که ما به عنوان یک معلم نمی توانیم از بین این همه تنوع،بهترین را انتخاب کنیم با این وجود مشاهده می کنیم که هیچ کدام از این برنامه ها نتوانسته در بیشتر مواقع بر کیفیت یادگیری دانش آموزان تاثیر به سزایی بگذارد هم چنین وقتی صحبت استفاده از فناوری در آموزش به میان می آید همه تنها به استفاده از رایانه برای ارائه ی مطالب توسط نرم افزار پاورپوینت بسنده می کنند درحالی که این روش تاکنون فقط توانسته است شیوه ی سنتی سخنرانی معلمان را جذاب تر کند و هیچ تغییری در کیفیت یادگیری و ارتقاء سطح علمی و نمرات دانش آموزان و حتی آموزش آنان ایجاد نکرده است.استفاده از اینترنت یکی از بهترین شیوه ها برای علاقه مند کردن دانش آموزان و به روز کردن اطلاعات آنان در زمینه ی دروس مختلف است.هم چنین معلمان می توانند برای بالا بردن سطح آموزشی خود اقدام به ایجاد وبلاگ هایی در مورد دروس تدریسی خود و حتی قرار دادن نمونه سوالات امتحانی در آن نمایند و از دانش آموزان بخواهند با مراجعه به این وبلاگ ها نظرات و پیشنهادها و مطالب جدیدی را که به دست می آورند برای اطلاع سایر دوستان خود در وبلاگ قرار دهند. این روش باعث می شود که بین معلم و دانش آموزان تعامل برقرار شود و انگیزه ای برای رقابت بین دانش آموزان ایجاد شود.

یکی دیگر ازموارد استفاده از فناوری،استفاده های آموزشی از تلفن همراه است مثل : استفاده ی ساده تر از منابع اینترنتی،ضبط کلاس های درس معلمان و گوش کردن مجدد درس،حل مسائل و تمرینات ریاضی،استفاده از امکانات آن برای دانش آموزان مبتلا به نقص شنوایی،فیلم برداری در آزمایشگاه و.....اما در به کارگیری این فناوری در مدارس باید به نکات زیر که بسیار حائز اهمیت است توجه شود:

۱- استفاده ی غیر قانونی از تلفن همراه در جلسات امتحانی و ارسال سوالات به خارج از جلسه و دریافت جواب و ذخیره ی اطلاعات درسی و استفاده از آن در پاسخگویی به سوالات

۲- استفاده ی افراطی ونابه جا از آن که ایجاد مزاحمت در کلاس برای معلم و دانش آموزان می کند

۳- استفاده ی غیر اخلاقی از آن به صورت تبادل پیام ها و عکس های غیر اخلاقی بین دانش آموزان

بیش از هر چیز این وظیفه ی مسئولین آموزش و پرورش و مدیران مدرسه است که در زمینه ی استفاده از تلفن همراه ،قواعد روشنی را تصویب و در اختیار دانش آموزان قرار دهند و بر اجرای این قوانین اصرار ورزند و همچنین هماهمنگی با والدین و برگزاری جلسات در این خصوص اهمیت بسیار زیادی دارد:

۱- خرید تلفن همراه در دوره ی دبیرستان و سال های بالاتر

۲- استفاده از دستگاه های ساده تر که امکانات کمتری دارد.

۳- استفاده ی کمتر خود والدین از دستگاه تلفن همراه در حضور فرزندان

۴- آگاه سازی فرزندان هنگام برخورد با پیام های دردسر ساز و نحوه ی برخورد با این قسم پیام ها

۵-دقت در هزینه های تلفن همراه فرزندان و تامین بخشی از این هزینه ها توسط پول تو جیبی خود آن ها

۶- تاکید و تکرار قوانین مدرسه توسط والدین برای دانش آموزان

نظام آموزشي مالزي

fannavari — Sat, 10 Jan 2009 16:16:00 GMT

از جمله مسائل مهمي كه در اقتصاد دانايي مطرح است، دانش، مهارت و يادگيري مستمر مي باشد. به عبارت ديگر، توسعه و آماده سازي منابع انساني جهت ورود به عصر دانش و اطلاعات از اهميت حياتي برخوردار است. درحاليكه به نظر مي رسد سيستم كنوني آموزش و پرورش كشور قادر به پرورش نيروهايي دانش گرا و كار آفرين براي جامعه اطلاعاتي قرن بيست و يكم نبوده و نيازمند تغيير و تحول بمنظور حمايت از چشم انداز فن آوري اطلاعات كشور مي باشد جهت نيل به اين هدف، ‌مدارس هوشمند
« Smart School» مي توانند نقش مهمي را ايفا نمايند. مدارس هوشمند مؤسسات آموزشي مي باشد كه با اعمال تغييراتي در نحوه آموزش و مديريت خود بصورت سيستماتيك، به آماده سازي دانش آموزان جهت رويارويي با عصر اطلاعات مبادرت مي نمايند. اهداف اين قبيل مدارس در کشور مالزي مي توان به موارد ذيل اشاره نمود :

1. توليد نيروي كار متفكر و آشنا با تكنولوژي

2. توسعه و پرورش فيزيكي، ذهني، احساسي و معنوي دانش آموزان

3. ارائه و فراهم سازي فرصتهايي به منظور بهبود تواناييها و استعدادهاي دانش آموزان

4. افزايش مشاركت همگاني در حوزه آموزشي (دبيران، دانش آموزان، مديران ،كاركنان مدارس و سطوح مختلف جامعه)

همانگونه كه قبلاٌ نيز برآن اشاره شد کشور مالزي پيشگام دراجراي پروژه مدارس هوشمند، مي باشد كه مباحث مربوط به آن را از سال ۱۹۹۶ آغاز نمود. سپس در سال ۱۹۹۹ اين طرح در۹۰ مدرسه اجرا گرديد وتا سال ۲۰۱۰، كليه مدارس مالزي به مدارس هوشمند تبديل خواهد گرديد.
نكته بسيار مهم در اين نوع مدارس تغيير شيوه يادگيري از شيوة مبتني بر حافظه «Memory based learning» به شيوه مبتني برتفكر و خلاقيت «Creativity based learning» مي باشد. فرآيند آموزش و يادگيري درمدارس هوشمند از 4 جزء به شرح ذيل برخوردارمي باشد:

دوره تحصيلي: انتقال دانش ، مهارتها، ارزشها و زبان از طريق ارائه دوره هاي مختلف تحصيلي و يكپارچگي اين عناصر براي رويارويي با عصر اطلاعات

فنون و روشهاي تعليم: بهره گيري از استراتژيها و سبكهاي مختلف آموزشي بمنظور کسب اطمينان از ايجاد صلاحيتهاي مورد نياز در دانش آموزان با ارائه آموزشهاي جذاب

ارزيابي : بهره گيري از سيستم ارزيابي online و پايگاه داده كاملي از اطلاعات مربوط به دانش آموزان در كل دوره تحصيل غير تحصيلي آنان

مطالب و محتواي دوره هاي تحصيلي : ايجاد و تقويت تفكر چالشي و يادگيري با انگيزش در دانش آموزان، آموزشهاي مبتني بر شبكه و مواد درسي الكترونيكي

از جمله عواملي که در موفقيت و اداره مدارس هوشمند دخيل مي باشند مي توان به موارد ذيل اشاره نمود:

1. دانش آموزان

2. . دبيران

3. كارمندان و مديران مدارس

4. والدين

5. سطوح مختلف جامعه

نكته بسيار مهم درمورد عوامل ذكرشده اين است كه مسئوليتها و و ظايف هر يك از عوامل فوق با وظايف سنتي آنهاكه درمدارس عادي وجود دارند متفاوت مي باشد. به عبارت ديگر تكنولوژي مورد استفاده شده دراين مدارس شكل اين ارتباطات را نيزمتفاوت مي نمايد، به عنوان مثال والدين مي توانند در هر لحظه بصورت online از كامپيوتر شخصي خود از آخرين وضعيت تحصيلي فرزند خود آگاه شده و يا با دبيران وي تماس داشته باشند.